VAR hoạt động thế nào: 4 tình huống và quy trình

VAR xuất hiện ở hầu hết các giải lớn, từ World Cup, Champions League, Ngoại Hạng Anh tới V.League. Nhưng không phải tình huống nào VAR cũng được can thiệp, và người quyết định cuối cùng vẫn là trọng tài trên sân. Bài này giải thích VAR hoạt động thế nào theo Quy trình VAR (VAR protocol) trong Luật thi đấu của IFAB, kèm các điều chỉnh áp dụng từ mùa 2026/27.

VAR là gì

VAR (video assistant referee) là trợ lý trọng tài video. Theo IFAB, đây là một thành viên của tổ trọng tài, có quyền truy cập độc lập vào hình ảnh trận đấu và chỉ được hỗ trợ trọng tài khi có “sai sót rõ ràng” hoặc “tình huống nghiêm trọng bị bỏ sót”.

VAR không ngồi ở sân mà làm việc trong phòng điều hành video (VOR). Đi cùng VAR có một hoặc nhiều trợ lý VAR (AVAR) và nhân viên phát lại hình ảnh. VAR nghe được toàn bộ trao đổi của tổ trọng tài, nhưng chỉ nói với trọng tài chính khi bấm nút liên lạc, để tránh làm trọng tài phân tâm.

Một số nguyên tắc cốt lõi của IFAB:

• Trọng tài luôn phải ra quyết định ban đầu như thể không có VAR. Không được “chờ VAR” rồi mới quyết định.
• Quyết định ban đầu chỉ bị thay đổi khi hình ảnh cho thấy sai sót rõ ràng.
• Chỉ trọng tài được bắt đầu một lần xem lại. VAR chỉ được đề nghị.
• Không có giới hạn thời gian cho việc xem lại, vì chính xác quan trọng hơn nhanh.
• Cầu thủ và ban huấn luyện không được yêu cầu VAR. VAR tự động kiểm tra mọi tình huống thuộc phạm vi.

4 loại tình huống VAR được can thiệp

IFAB giới hạn VAR ở bốn nhóm quyết định có thể thay đổi cục diện trận đấu:

1. Bàn thắng hoặc không bàn thắng. VAR xem lỗi của đội tấn công trong pha triển khai dẫn tới bàn thắng (việt vị, chạm tay, phạm lỗi), bóng đã ra ngoài trước đó chưa, hoặc bóng đã qua vạch hay chưa.
2. Phạt đền hoặc không phạt đền. VAR xem lỗi có xảy ra không, xảy ra trong hay ngoài vòng cấm, và có lỗi nào của đội tấn công trước đó không.
3. Thẻ đỏ. Gồm các lỗi ngăn cản cơ hội ghi bàn rõ ràng, phạm lỗi nghiêm trọng, hành vi bạo lực, cắn hoặc nhổ nước bọt, lời lẽ và cử chỉ xúc phạm.
4. Nhầm người. Khi trọng tài phạt thẻ nhầm cầu thủ của đội phạm lỗi. Trong trường hợp này VAR chỉ sửa danh tính, không xem lại bản thân lỗi.

Ngoài bốn nhóm trên, VAR không can thiệp vào các quyết định như ném biên, phạt trực tiếp giữa sân hay thẻ vàng thông thường.

Điều chỉnh từ mùa 2026/27

Phiên bản Luật thi đấu 2026/27 của IFAB giữ nguyên bốn nhóm chính nhưng mở rộng hai điểm:

• Thẻ đỏ phát sinh từ một thẻ vàng thứ hai rõ ràng là sai giờ đây có thể được xem lại. Trước đây VAR chỉ xem thẻ đỏ trực tiếp.
• Giải đấu có thể chọn cho VAR sửa một quả phạt góc được trao sai rõ ràng, với điều kiện sửa được ngay mà không làm chậm việc bắt đầu lại trận.

VFF đã đưa các sửa đổi Luật thi đấu 2026/27 vào các giải quốc gia, trong đó có V.League 2026/27, theo thông tin báo chí trước mùa giải.

Quy trình kiểm tra và xem lại

Một tình huống VAR thường trải qua ba bước:

1. Kiểm tra (check). VAR tự động xem lại mọi bàn thắng, quả phạt đền, thẻ đỏ và các tình huống có thể là thẻ đỏ. Phần lớn trường hợp diễn ra âm thầm trong vài giây, trận đấu không dừng. Nếu không có sai sót rõ ràng, VAR báo “check complete”.
2. Đề nghị xem lại. Nếu thấy có thể có sai sót rõ ràng, VAR báo cho trọng tài. Trọng tài dừng trận ở lần bóng chết tiếp theo nếu cần.
3. Xem lại (review). Có hai cách. Với tình huống mang tính dữ kiện như vị trí việt vị hay vị trí phạm lỗi trong hoặc ngoài vòng cấm, trọng tài có thể chấp nhận thông tin của VAR mà không cần ra màn hình. Với tình huống cần đánh giá chủ quan như mức độ nặng của pha vào bóng, trọng tài thường ra khu vực xem lại bên đường biên để tự xem hình ảnh, gọi là on-field review (OFR).

Khi xem lại, trọng tài làm động tác vẽ hình chữ nhật (biểu tượng màn hình). Sau khi xem, trọng tài làm lại động tác này rồi công bố quyết định cuối cùng.

Một ví dụ ở V.League 2026/27: theo Thanh Niên, tại vòng 2, trọng tài ban đầu rút thẻ vàng cho một pha vào bóng của hậu vệ Đoàn Văn Hậu, sau khi tham khảo VAR thì đổi thành thẻ đỏ trực tiếp. Đây là trường hợp điển hình của nhóm “thẻ đỏ”: quyết định ban đầu vẫn có, VAR chỉ đề nghị và trọng tài là người đổi quyết định.

IFAB cũng quy định: nếu trận đã dừng rồi bắt đầu lại, trọng tài không được xem lại nữa, trừ trường hợp nhầm người hoặc lỗi thẻ đỏ liên quan tới bạo lực, nhổ nước bọt, cắn hay hành vi xúc phạm nghiêm trọng.

Nói ngắn gọn, VAR hoạt động thế nào phụ thuộc vào loại tình huống: tình huống dữ kiện được xử lý qua thông tin của VAR, tình huống cần đánh giá thì trọng tài tự ra màn hình xem lại.

Việt vị bán tự động

Việt vị bán tự động (SAOT) là công cụ hỗ trợ VAR xác định việt vị nhanh và nhất quán hơn. Tại World Cup 2022, FIFA mô tả hệ thống gồm 12 camera chuyên dụng gắn dưới mái sân, theo dõi tới 29 điểm trên cơ thể mỗi cầu thủ, 50 lần mỗi giây, kết hợp cảm biến trong quả bóng để xác định chính xác thời điểm chạm bóng.

Khi có cầu thủ ở vị trí việt vị nhận bóng, hệ thống gửi cảnh báo tới phòng VAR. Tổ VAR kiểm tra lại thời điểm chuyền và đường việt vị do máy dựng, rồi mới báo trọng tài. Sau đó, hình ảnh mô phỏng 3D được chiếu trên màn hình sân và gửi cho đài truyền hình.

Một số mốc đã được xác nhận:

• UEFA đưa SAOT vào Champions League từ vòng bảng mùa 2022/23. Hiện UEFA dùng hệ thống này ở Champions League từ vòng play-off trở đi.
• FIFA dùng SAOT tại World Cup 2022 ở Qatar.
• Ngoại Hạng Anh bắt đầu dùng SAOT từ ngày 12/4/2025 (vòng 32 mùa 2024/25), và mùa 2025/26 là mùa đầu tiên dùng trọn vẹn.

Lưu ý: SAOT chỉ trả lời câu hỏi cầu thủ có đứng ở vị trí việt vị hay không. Việc cầu thủ đó có tham gia tình huống, gây ảnh hưởng tới đối phương hay không vẫn do tổ trọng tài đánh giá.

VAR tại V.League

Theo VFF, VAR được dùng lần đầu tại V.League ngày 27/7/2023, ở trận Viettel gặp Hồng Lĩnh Hà Tĩnh thuộc vòng 3 giai đoạn 2. Mùa giải 2023 chỉ có 5 trận dùng VAR, sau đó công nghệ này được mở rộng dần.

Trong phỏng vấn với Thể thao và Văn hóa (tháng 10/2026), Tổng Giám đốc VPF cho biết:

• VAR được đưa vào từ cuối mùa 2023 và chính thức vận hành từ mùa 2023/24.
• VPF hiện vận hành 5 xe VAR đạt tiêu chuẩn FIFA, bố trí ở ba miền Bắc, Trung, Nam.
• Mùa 2026/27 là mùa thứ hai VAR có mặt ở toàn bộ các trận V.League 1, trừ hai vòng cuối khi các trận đá đồng thời.
• Đầu tháng 8/2026, FIFA công nhận Việt Nam là quốc gia có kinh nghiệm triển khai và vận hành VAR.

Với người theo dõi tỷ số, VAR có một hệ quả dễ thấy: tỷ số có thể thay đổi rồi đổi lại khi bàn thắng bị hủy. Trên xoilac tv, tỷ số được cập nhật theo chu kỳ dữ liệu, nên một bàn thắng bị VAR hủy có thể còn hiện trên bảng một lúc trước khi được sửa. Trang xoilac trực tiếp bóng đá chỉ hiển thị tỷ số và trạng thái các trận đang đá, không có video hay hình ảnh phát lại. Khi gặp một quyết định gây tranh cãi, bạn có thể mở lại bài var hoạt động thế nào này để đối chiếu với phạm vi can thiệp của VAR.